Encyklopedia Solidarności

https://encysol.pl/es/encyklopedia/hasla-rzeczowe/22531,Politechnika-Slaska-w-Gliwicach.html
20.04.2024, 10:24

Politechnika Śląska w Gliwicach

Politechnika Śląska w Gliwicach, powstała 1945, 1968–1970 powołano do życia filie PŚ w Katowicach, Rybniku i Dąbrowie Górniczej. 1979 na 15 wydziałach studiowało blisko 20 tys. studentów, w tym ok. 11 tys. na studiach dziennych, zatrudnionych było ponad 2,2 tys. pracowników naukowo-dydaktycznych i ok. 3,4 tys. administracyjno-technicznych.

3 V 1946 studenci PŚ wzięli udział w dużej antykomunistycznej manifestacji w Gliwicach; III 1968 na uczelni wiece, bojkotowano zajęcia, studenci organizowali demonstracje uliczne w mieście (11 i 12 III 1968). W drugiej poł. lat 70. do środowiska akademickiego PŚ docierali kurierzy z drukami KOR, ROPCiO, SKS i innych organizacji opozycyjnych.

29 IX 1980 ok. 300 delegatów wydz. PŚ wybrało tymczasowe Prezydium Komitetu Założycielskiego „S”, w składzie: Janusz Wojciechowski (przew.), Ewa Suchnicka-Kubica (wiceprzew.), Tadeusz Grabowiecki (wiceprzew.). 6 XII 1980 I WZD „S” PŚ. 24 I 1981 wybrano KZ „S” PŚ: Jan Tadeusz Żeliński (przew.); Tadeusz Grabowiecki (wiceprzew.), prof. Tadeusz Zagajewski (przew. Zespołu Doradców). Siedziba „S” znajdowała się na Wydziale Mechaniczno-Energetycznym. Do 13 XII 1981 do „S” należało 3,2 tys. pracowników PŚ (spośród ok. 4,9 tys. ogółem zatrudnionych, wraz z oddziałami zamiejscowymi). „S” na PŚ uczestniczyła m.in. w pracach nad ustawodawstwem z zakresu szkolnictwa wyższego. W nakładzie 3,5 tys. egz. wydawała „Biuletyn Informacyjny NSZZ Solidarność Politechniki Śląskiej” (do 13 XII 1981 ukazało się 61 nr.). Organizowano spotkania (często we współpracy z NZS) połączone z dyskusjami i prelekcjami. Działały biblioteka, taśmoteka niezależnych wydawnictw i prasy oraz nagrań ważniejszych uroczystości, prelekcji, dyskusji. Do XII 1981 odbyły się 32 posiedzenia Prezydium KZ, 20 posiedzeń KZ, KR, Zespołu Doradców i przewodniczących kół.

23 IX 1980 na PŚ powstał Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Związku Młodzieży Akademickiej. Zarząd TKZ NZMA tworzyli: Ewa Kipta (przew.), Wojciech Madurowicz (wiceprzew.), Janusz Moszyński (sekretarz). 10 X 1980 wybrano 10-osobowy Zarząd NZS PŚ: Barbara Kozłowska (przew.), Wojciech Maj (wiceprzew.), Wojciech Słodowy (wiceprzew.). Siedziba NZS znajdowała się na Wydziale Architektury PŚ. Wydawano pismo „Informacje NZS” (nast. z podtytułem „Biuletyn Informacyjny”) w nakł. 1,5–3 tys. egz. 18 III 1981 wybrano nowy 12-osobowy zarząd, przew. Zbigniew Kopczyński. XI 1981 NZS PŚ liczyło ok. 2,1 tys. członków, organizowało m.in. spotkania z czołowymi działaczami opozycji. IV 1981 wydano nr spec. biuletynu pt. „Katyń”, współorganizowano manifestacje uliczne, m.in. 3 V 1981 z okazji rocznicy uchwalenia konstytucji, 25 V 1981 marsz protestacyjny w obronie więźniów politycznych, VI 1981 otwarto wystawę fotograficzną poświęconą zbrodni katyńskiej. 19 XI–13 XII 1981 strajk solidarnościowy studentów PŚ ze studentami WSI w Radomiu; m.in. np. 27 XI 1981 we wszystkich komórkach organizacyjnych PŚ (bez filii) strajkowało ponad 1,8 tys. studentów, ponad 800 udzielało strajkującym poparcia w różnej formie. 30 XI 1981 Senat PŚ uchwalił jednogłośnie wotum nieufności wobec ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki Jerzego Nawrockiego (związanego zawodowo z PŚ) i poparł strajk studentów.

1981–1982 na PŚ internowano 13 pracowników, głównie naukowo-dydaktycznych, w tym: 3 członków Prezydium KZ (kolejnych 3 zwolniono z pracy), 2 członków KZ (kolejnych 4 zwolniono z pracy), 1 członka KR (ponadto 1 zwolniono z pracy), 7 innych członków „S” PŚ (kolejnych 26 zwolniono z pracy), a także 21 studentów, głównie z kierownictwa NZS. Ponadto aresztowano 4 pracowników (skazując ich następnie na 2 lata pozbawienia wolności za drukowanie lub rozpowszechnianie prasy podziemnej) i 11 studentów. Dziesiątki studentów poddano innym formom represji (za działalność podziemną, udział w manifestacjach ulicznych). I 1982 usunięcie ze stanowiska „solidarnościowego” rektora prof. Ryszarda Peteli (wybrany VI 1981). Jego następca prof. Marian Starczewski zarządził dokonanie do 15 VI 1982 przeglądu i oceny nauczycieli akademickich. 1982–1983 z pracy na PŚ zwolniono 272 osoby, w tym 54 adiunktów, 144 starszych asystentów i asystentów oraz 74 wykładowców. 209 osób odwołało się od decyzji o zwolnieniu do ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki, jednak resort rozpatrzył jedynie 43 wnioski, w tym zaledwie 8 na korzyść zwolnionych. 13 XII 1981–1989 pracownicy i studenci PŚ angażowali się w działalność struktur konspiracyjnych, m.in. w kierowaną pocz. przez Andrzeja Jarczewskiego Akademicką Grupę Oporu, współorganizowali manifestacje, m.in. 31 VIII 1982, 9–11 XI 1982, III 1988, V 1989. W wyborach do władz uczelni 1984 członkowie zdelegalizowanej „S” i jej sympatycy zdobyli większość mandatów elektorskich, co umożliwiło im wybór prof. Antoniego Niederlińskiego na stanowisko rektora (1984–1987).

25 XI 1988 utworzono Tymczasowy Zarząd NZS PŚ i wkrótce zaczęto wydawać „NZS Informacje”. I 1989 rektor PŚ wyraził zgodę działalność punktów informacyjnych NZS na Wydziałach Mechaniczno-Technologicznym, Budownictwa, Górnictwa i Chemii. II Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność”, II Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność”, II, tzw. II Krajówka, powstała w III 1982 w Trójmieście z inicjatywy: Tadeusza Harasimowicza (od XII 1981 na emeryturze, wcześniej gł. księgowy w Gdańskich Zakładach Rybnych, doradca tamtejszej KZ „S”), Józefa Koska (dźwigowy w Zarządzie Portu Gdynia), Pawła Slezyngiera (mistrz na Wydz. K-2 Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, przewodniczący „S” na największym wydziale stoczni), Jana Gawina (w III 1982 w SKP, od X 1982 pracownik Okręgowego Przedsiębiorstwa Wodno-Kanalizacyjnego w Gdyni), Pawła Zińczuka (ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od IX 1980 łącznik Wydz. P-1 z Komitetem Założycielskim „S” w SG, nast. członek KZ), Janusza Satory (w 1980 w WZZ, w VIII 1980 członek KS w Elmorze; nast. wiceprzewodniczący KZ; 15 XII 1981 organizator 1-dniowego strajku w zakładzie, nast. w ukryciu), Ryszarda Jankowskiego (ze Stoczni Nauta w Gdyni), Jana Kisielewskiego, we współpracy z Tadeuszem Kulczyńskim (z Gdańskiej Stoczni Remontowej) i przedstawicielami Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte: Andrzejem Adamczykiem, Romanem Wyżlicem, Janem Wójcikiem. W komórce poligraficznej II Krajówki byli: Andrzej Andrzejewski, Justyn Baranowski, Witold Szaniawski; Tadeusz Szozda (łącznik z II KK). Członkowie II Krajówki m.in. kolportowali pisma podziemne („Tygodnik Mazowsze”, „Solidarność Narodu”). 28 VIII 1982 wystosowano „Apel do społeczeństwa” nawołujący do udziału w manifestacjach. Nazwa organizacji (miała posłużyć do sygnowania dokumentów) była kwestią sporną: II KK NSZZ „S” zaproponował T. Harasimowicz, by nadać większą rangę programowi, nad którym pracowali przedstawiciele największych zakładów Trójmiasta. Dokument: „Program budowy ugody narodowej” został ostatecznie zredagowany w VII 1982 przez P. Slezyngiera we współpracy z T. Harasimowiczem i P. Zińczukiem (podczas spotkania w jego mieszkaniu); był to przeredagowany tekst tez Prymasowskiej Rady Społecznej (opublikowanych 5 IV 1982). Wydany 4 VIII 1982 program podpisano: „Delegaci i Pracownicy. II KK NSZZ «S» (działająca na czas zawieszenia Związku)”. Zastrzeżenie to dołączono, by podkreślić, że II Krajówka nie dąży do przejęcia władzy w „S”. Żądano m.in.: odwołania stanu wojennego, likwidacji ograniczeń praw i swobód obywatelskich, uwolnienia internowanych, uniewinnienia aresztowanych, przywrócenia do pracy zwolnionych za działalność związkową, zaniechania represji wobec pracowników nauki. Spotkania II Krajówki odbywały się: w mieszkaniach T. Harasimowicza w Sopocie, P. Zińczuka w Gdańsku, w mieszkaniu przy ul. Leczkowa, na przystankach SKM Gdańsk Politechnika i Gdynia-Redłowo, w parkach. W V 1982 na Łysej Górze w Sopocie członkowie II Krajówki spotkali się z poszukiwanym listem gończym Bogdanem Lisem, który interesował się nastrojami w zakładach pracy; postanowiono utrzymywać kontakt, II Krajówka zobowiązała się przekazać mu przez łącznika opracowany program organizacji. II Krajówka została rozbita na przełomie XII 1982/I 1983; 9 XII 1982 zatrzymano, nast. aresztowano P. Slezyngiera, 19 I 1983 – J. Koska, 24 I 1983 – T. Harasimowicza, 27 I 1983 – J. Gawina, 7 II 1983 – P. Zińczuka, 30 V 1983 – R. Jankowskiego, na pocz. VII 1983 – J. Satora. J. Kisielewski od I 1983 ukrywał się, późn. został zatrzymany. 27 VII 1983 ppłk Stefan Rutkowski, Naczelnik Wydz. Śledczego WUSW w Gdańsku, wniósł wniosek o umorzenie śledztwa na mocy amnestii. 16 XI 1983 Sąd Rejonowy w Gdańsku umorzył śledztwo. 1989 uaktywnili się działacze NZS filii w Rybniku.

22 II 1989 podjęto uchwałę o wznowieniu działalności organizacji związkowej „S” na PŚ. W kolejnych miesiącach ukonstytuowały się nowe władze: 21-osobowa KZ, w tym 5-osobowe Prezydium: J. Żeliński (przew.), T. Grabowiecki (wiceprzew.). X 1989 „S” PŚ liczyła 926 członków (ok. 26 proc. pracowników uczelni). 10 XI 1989 WZD wybrało nowe władze: T. Grabowiecki (przew.).

28 II–22 III 1989 NZS PŚ przyłączył się do zainicjowanego przez NSZ UŚ bojkotowania przedmiotów politycznych wykładanych na uczelni. 8 III 1989 r. (w rocznicę protestów marcowych) studenci NZS PŚ manifestowali przed Wydz. Górniczym w Gliwicach. 23 V 1989 NZS PŚ zorganizował happening parodiujący współzawodnictwo pracy. 29–31 V 1989 na Wydz. Górniczym i Wydz. Architektury odbył się strajk okupacyjny na rzecz wsparcia ogólnopolskiej akcji doprowadzenia do ponownej rejestracji NZS. W poł. X 1989 na znak solidarności ze studentami krakowskimi NZS PŚ przystąpił do bojkotu Studium Wojskowego.

Współcześnie w uczelni kształci się 21,5 tys. studentów, w tym na studiach stacjonarnych 15,5 tys., zatrudnionych jest ok. 3,2 tys. pracowników, w tym naukowych ok. 1,6 tys. PŚ składa się z 15 jednostek naukowo-dydaktycznych (w tym 13 wydziałów), na których wykładanych jest 60 kierunków studiów i blisko 200 specjalności. 11 wydziałów i centrum naukowo-dydaktyczne znajdują się w Gliwicach, 2 wydziały zlokalizowane są w Katowicach i kolejne dwa w Zabrzu. Od 2016 rektorem PŚ jest prof. dr hab. inż. Arkadiusz Mężyk.

1964–1969 Wydział II KW MO w Katowicach prowadził sprawę krypt. Atom (kontrola jednostek PŚ zaangażowanych w prace z dziedziny atomistyki). 1971–1990 Wydz. III/III-1 KW MO/WUSW w Katowicach (Grupa Operacyjna w Rybniku) SO krypt. Katedra dot. placówki PŚ w Rybniku. 1971–1988 Wydz. III/III‑1 KW MO/WUSW w Katowicach (Grupa Operacyjna w Będzinie, od 1983 Grupa Operacyjna w Dąbrowie Górniczej) SO krypt. Sztygarka dot. placówki PŚ w Dąbrowie Górniczej. 1972–1990 Wydz. III/III-1 KW MO/WUSW w Katowicach SO kryp. Politechnika (poprzez Grupę Operacyjną w Gliwicach) dot. siedziby PŚ w Gliwicach. 1973–1990 Wydz. III/III-1 KW MO/WUSW w Katowicach SO krypt. Filia dot. placówki PŚ w Katowicach. 1980–1985 Wydz. III/III-1 KW MO/WUSW w Katowicach SO krypt. Samodzielni dot. członków NZS PŚ.

Mirosław Sikora

Opcje strony