Encyklopedia Solidarności listopad - 1981

• W listopadanie z inicjatywy Wojciecha Wiścickiego – na podstawie decyzji Prezydium Zarządu Organizacji Regionu Płockiego NSZZ "Solidarność" – została utworzona (w celu organizowania wykładów na temat ruchu związkowego oraz zagadnień społeczno-gospodarczych i politycznych) Płocka Wszechnica Robotnicza. Miała być platformą wymiany myśli służącą nie tylko członkom „Solidarności”, ale „wszystkim ludziom pracy”.

2

• W Bydgoszczy ukazuje się pierwszy numer pisma „Protest!”, który powstał z połączenia „Serwisu Informacyjnego” i „Wolnych Związków”. Ostatni numer pisma ukaże się 11 XII 1981.

3

• W Szczecinie powstaje Porozumienie Społeczne Odrodzenie – w intencji twórców jako trzecia siła między „Solidarnością” i partią. Wśród inicjatorów są: Stefan Bratkowski (w październiku usunięty z PZPR), Wojciech Lamentowicz i Ryszard Turski.

3-4

• Obraduje Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność”. W podjętej uchwale postuluje: powołanie Społecznej Rady Gospodarki Narodowej, ustalenie kierunków reformy gospodarczej, przyznanie „Solidarności” i innym instytucjom społecznym dostępu do środków masowego przekazu, przeprowadzenie reformy wymiaru sprawiedliwości i aparatu ścigania, konsultację projektów ustaw o radach narodowych, o samorządzie terytorialnym i ordynacji wyborczej, zawarcie porozumienia z „Solidarnością” Rolników w sprawie wyżywienia narodu.

4

• W Warszawie spotykają się: prymas Polski kard. Józef Glemp, premier Wojciech Jaruzelski i przewodniczący „Solidarności” . Tematem obrad jest sprawa powołania Rady Porozumienia

• Do Gorzowa Wlkp. na zaproszenie Zarządu Regionu przyjechała ośmioosobowa delegacja organizacji Solidarité avec Solidarité (Solidarność z „Solidarnością”). Francuzi przywieźli 18 ton żywności i lekarstw..

5

• W Siedlcach rozpoczyna się strajk rolników, w którym uczestniczą delegacje z całego kraju. Zostaje powołany Ogólnopolski Komitet Akcji Protestacyjnej NSZZ RI „Solidarność”. Strajkujący żądają realizacji Porozumień Rzeszowsko-Ustrzyckich, a w szczególności zapisów dotyczących: konstytucyjnego zagwarantowania nienaruszalności indywidualnej własności ziemi, prawa jej dziedziczenia i swobodnego obrotu; zrównania wszystkich sektorów rolnictwa w dostępie do dotacji; wprowadzenia ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin. Strajk zakończono 13 XII po przyjeździe komisarza wojskowego, który ogłosił strajkującym, że na terenie całego kraju wprowadzono stan wojenny.

5-6

• W Gdańsku obraduje I Krajowy Zjazd Sekcji Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność”. Przewodniczącą Sekcji zostaje Alina Pienkowska.

6

• Przy użyciu gazów bojowych, samochodów pancernych, bojowych wozów straży pożarnej, armatek wodnych uśmierzony zostaje bunt ponad 1000 więźniów w Zakładzie Karnym w Kamieńsku, woj. olsztyńskie. Dwóch więźniów ponosi śmierć.

6-7

• W Bielsku-Białej obraduje pierwsza tura II Walnego Zebrania Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Podbeskidzie. Do Prezydium ZR zostali wybrani: Henryk Jurczyk – wiceprzewodniczący, Kazimierz Firlejczyk – wiceprzewodniczący, Józef Trybała – sekretarz, Antoni Bobowski, Anna Kamińska, Ryszard Pietraszko. Druga tura II WZD odbyła się 21 XI.

8

• Zagrożony aresztowaniem płk Ryszard Kukliński opuszcza Polskę, wywieziony przez służby specjalne USA.

10

• Na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR Jan Łabęcki mówi: […] Trzeba rozważyć, jak „S” można dopomóc w rozbiciu jej – na wielką robotniczą i małą ekstremalną. W tym może pomóc Kościół. Powinniśmy poprzeć Wałęsę, a z takimi jak Bujak, Rulewski, Rozpłochowski w ogóle nie rozmawiać. Jeśli uda się rozwalić „S” na robotniczą i ekstremalną, to z robotniczą razem ze związkami branżowymi można będzie się dogadać, a ekstrema zostanie jawną opozycją, z którą Kościół nie będzie się wiązał.

11

• Ukazuje się 1. numer „Solidarności Rolników Wielkopolskich” pod redakcją L. Balawandera.

• W Częstochowie pierwsze po wojnie obchody Święta Niepodległości organizowane przez „Solidarność” i NZS: akademie na WSP i Politechnice Częstochowskiej, potem przemarsz przez miasto do Grobu Nieznanego Żołnierza, gdzie poświecono brzozowy krzyż, zamontowany tego dnia przez działaczy „Solidarności”, potem udano się na cmentarz św. Rocha, gdzie w kaplicy cmentarnej bp Franciszek Musiel odprawił mszę św. w intencji Ojczyzny i poświęcił tablicę pamiątkową ku czci marszałka Józefa Piłsudskiego.

12

• W wielu uczelniach kraju rozpoczynają się studenckie solidarnościowe akcje strajkowe na znak poparcia dla strajkujących od 26 X studentów Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Radomiu (żądającej usunięcia rektora płk. prof. Michała Hebdy) oraz pod hasłem przyśpieszenia uchwalenia nowej ustawy o szkolnictwie wyższym.

• Dobiega końca trwający od 22 X strajk powszechny w województwie zielonogórskim.

13

• Kończy się trwający od 27 X strajk w KWK Sosnowiec.

• Ukazuje się 1. numer „Gazety Strajkowej NZS”. Redakcję tworzą: Beata Jurkowska, Danuta Posłuszna, Andrzej Dunajko, Piotr Niemczyk, Tomasz Ozdowy, Jan Peche, Paweł Smoleński, Paweł Wroniszewski, Wiktor Gościński, Danuta Posłuszna, Dżamila Ankiewicz, Krzysztof Leski, Katarzyna Dowbor, Dorota Huczyńska. Do 13 XII 1981 ukaże się 26 numerów.

17

• W Warszawie rozmowy delegacji rządowej pod przewodnictwem Stanisława Cioska i Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” kierowanej przez Stanisława Wądołowskiego nie doprowadzają do żadnych uzgodnień. Przebieg rozmów charakteryzuje Bronisław Geremek: „Solidarność” chce rozmawiać o praworządności. Rząd odpowiada: nie, bo nie. „Solidarność” chce rozmawiać o dostępie do środków masowego przekazu. Rząd odpowiada – nie, bo nie jesteśmy przygotowani. O podwyżkach cen – rząd chce rozmawiać natychmiast. Stanowisko rządu w sprawie strajków też jest wyraźne – strajków powinno nie być.

• W Dąbrowie Górniczej funkcjonariusze MO zatrzymali podczas plakatowania Mieczysława Tylaka i Ireneusza Gajosa, członków Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Huty Katowice. Po kilkugodzinnym przesłuchaniu zatrzymanych wypuszczono na wolność.
• Odbyło się Walne Zebranie Delegatów Oddziału w Siedlcach NSZZ "Solidarność" Regionu Mazowsze. W trakcie WZD wybrano 23-osobowy zarząd (w tym 7-osobowe Prezydium) oraz nowego przewodniczącego – Krzysztofa Tchórzewskiego. Przegłosowano również votum nieufności wobec dotychczasowego przewodniczącego Jerzego Kublikowskiego i Prezydium, którym zarzucano nieinformowanie członków związku o działalności władz Oddziału oraz brak konsekwencji w realizacji podpisanych z władzami porozumień.

19

• Ukazuje się 1. numer „Informatora Akademickiego”- pisma Biura Informacji Studenckiej NZS Politechniki Lubelskiej. Redakcję tworzą: Włodzimierz Czwórnóg, Z. Szyba, Krzysztof Zięba, M. Lipidalski, Grzegorz Piotrowski, Waldemar Dekiel, Krzysztof Chrzanowski, Maria Kaczorowska, Sławomir Adrian, Ewa Król, Roman Huk. Do 13 XII 1981 zdąży się ukazać 20 numerów.

• Studenci Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i Politechniki Śląskiej w Gliwicach przystępują do strajków okupacyjnych. W kolejnych dniach protesty obejmują także inne uczelnie wyższe Katowic: Śląską Akademię Medyczną, Akademię Ekonomiczną, Akademię Wychowania Fizycznego, Akademię Muzyczną oraz tamtejszą filię Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

19 XI - 2 XII

• W Lublinie rozpoczyna się strajk nauczycieli Lubelszczyzny, który do 2 XII obejmuje ok. 30 szkół ponadpodstawowych w Lublinie, Świdniku, Kraśniku, Dęblinie i Puławach. Protest ma charakter tzw. strajku czynnego: w ramach zajęć z jęz. polskiego i historii oraz zamiast zajęć z przysposobienia obronnego, przysposobienia do życia w rodzinie socjalistycznej czy zajęć praktyczno-technicznych prowadzi się zajęcia-wykłady, których celem jest wypełnienie „białych plam” lub odkłamanie wiedzy uczniowskiej w takich dziedzinach, jak historia, literatura, kultura czy filozofia (pozostałe lekcje odbywały się w normalnym wymiarze). Protest sprowokowało nie konsultowane z „S” obsadzenie stanowiska kuratora oświaty w Lublinie (X 1981). 14 X 1981 podczas wiecu protestacyjnego nauczycieli w Lublinie Regionalna Sekcja Oświaty i Wychowania „S” ogłosiła listę 20 postulatów warunkujących „odrodzenie oświaty w woj. lubelskim”. Postulaty te (oraz żądanie odwołania kuratora) stały się w następnych tygodniach przedmiotem negocjacji z wojewodą lubelskim. Niepowodzenie rozmów zadecydowało o podjęciu akcji protestacyjnej. 19 XI 1981 rozpoczął się strajk czynny w VIII LO, gdzie zlokalizowano Regionalny KS Szkół (przewodniczący Wacław Czajka). Strajk systematycznie rozszerzał się i do 2 XII 1981 objął 25 szkół ponadpodstawowych w samym Lublinie. Niezależne wykłady prowadziło ok. 200 wykładowców, z czego połowę stanowili pracownicy naukowi i studenci KUL. Organizatorzy strajku opracowali „Apel nauczycieli do rodziców, dzieci i młodzieży szkół lubelskich”, gdzie wyjaśniali cele strajku.

27 XI 1981 wojewoda lubelski zgodził się na powołanie Wojewódzkiej Społecznej Rady Oświaty i Wychowania, wyłonionej w demokratycznych wyborach i złożonej z przedstawicieli wszystkich grup społecznych zainteresowanych sprawami oświaty i wychowania. 2 XII 1981 wojewoda i przedstawiciele KS podpisali wstępne porozumienie ws. powołania zespołu inicjatywnego ds. wyłonienia w demokratycznych wyborach WSROiW. Wojewoda zezwolił na kontynuowanie zainicjowanych zmian w treściach i metodach nauczania historii, jęz. polskiego, elementów filozofii, nauk społeczno-ekonomicznych i etyki w ogólnych ramach programu we wszystkich szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych w woj. lubelskim, uznał również fakt istnienia Niezależnego Ruchu Harcerskiego i Federacji Młodzieży Szkolnej oraz zadeklarował, że władza administracyjna nie będzie czynić przeszkód w działalności tych organizacji. Odwołano strajk czynny, zachowując gotowość do strajku czynnego we wszystkich szkołach ponadpodstawowych do czasu zawarcia ostatecznego porozumienia. Podczas strajku Regionalny KS Szkół wydaje pismo „Strajkowy Informator Nauczycieli” (ukazało się 14 numerów”). Dalsze prace nad reformowaniem lubelskich szkół przerwało wprowadzenie stanu wojennego.

20

• W KWK Czerwone Zagłębie w Sosnowcu odbywa się 2-godzinny strajk przeciw złemu zaopatrzeniu handlu detalicznego w artykuły spożywcze.

22

• W Warszawie powołane zostają Kluby Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”. Założycielami są m.in. Jacek Kuroń, Adam Michnik, Jan Lityński, Zbigniew Bujak, Janusz Onyszkiewicz – deklarują poparcie dla idei Samorządnej Rzeczypospolitej w duchu tradycji polskiej lewicy niepodległościowej. Zebranie założycielskie przerywa interwencja milicji.

• Z komunikatu PAP: […] Była to próba powołania nielegalnej partii politycznej działającej wbrew porządkowi prawno-konstytucyjnemu naszego państwa i godzącej w zasady socjalistycznego ustroju i sojusze międzynarodowe. […]

• W Regionie Mazowsze pod większymi zakładami pracy pojawiają się ulotki szkalujące członków Zarządu Regionu oraz pracowników Biura Zarządu (oskarżenia o kradzieże, malwersacje), podpisane „Grupa Inicjatywna Wolnych Związków Zawodowych”.

23

• Z inicjatywy zakładowej „Solidarności” i Rady Pracowniczej w Fabryce Wtryskarek „Ponar” w Żywcu odbywa się referendum w sprawie usunięcia zakładowej organizacji PZPR z terenu przedsiębiorstwa, postulat ten popiera 970 głosujących (przeciw jest 79 osób); następnego dnia Rada Pracownicza „Ponaru” nakazuje zakładowej organizacji PZPR opuszczenie zajmowanych pomieszczeń.

24

• Gen. Wojciech Jaruzelski po raz kolejny spotyka się z marsz. Wiktorem Kulikowem (w 1981 r. spotkał się z nim łącznie 22 razy).

• Prymas Polski kard. Józef Glemp i sekretarz Episkopatu Polski bp Henryk Dąbrowski spotykają się z delegacją NSZZ „Solidarność” z udziałem m.in. Lecha Wałęsy, Andrzeja Wielowieyskiego, Tadeusza Mazowieckiego i Bronisława Geremka.

• W Mysłowicach funkcjonariusze MO zatrzymali plakaciarzy „Solidarności” Krzysztofa Bobulę oraz Ryszarda Kłosińskiego. Zatrzymanych ukarano mandatami.

• W Częstochowie początek studenckiego strajku okupacyjnego na Politechnice (zawieszony 11 XII) i na WSP (trwał do godzin rannych 13 XII).

25

• Z dokumentów MSW:

Przygotowując się na naradę kierownictwa MSW, gen. Czesław Kiszczak odręcznie notuje: […] Używać straszaka interwencji, koncentracji wojsk na granicy, że już mogą wejść wojska nie tylko radzieckie, ale czeskie, niemieckie i tu nie ma wyjścia… każda metoda dopuszczalna – straszyć, mówić o tym, że przywódcy „S” mówią o wieszaniu… […]

• W Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarnictwa w Warszawie rozpoczął się strajk okupacyjny podchorążych, którzy domagali się: poprawek do projektu ustawy o szkolnictwie wyższym (wg jej projektu WOSP miała stać się wyższą szkołą wojskową), ukarania osób dopuszczających się przemocy fizycznej wobec podchorążych i osób, które o tym decydowały, przybycia na uczelnię komisji mieszanej (międzyresortowej, złożonej z przedstawicieli Komendy Głównej Straży Pożarnej, MSW oraz Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Techniki) oraz niewyciągania konsekwencji w stosunku do osób biorących udział w strajku lub też go wspierających. Ukonstytuował się komitet strajkowy – z dwoma równorzędnymi przewodniczącymi na czele: Zbigniewem Szablewskim (z Socjalistycznego Związku Studentów Polskich) oraz Ryszardem Stępkowskim (z Niezależnego Zrzeszenia Studentów). 25 listopada (w godzinach popołudniowych) do komitetu dołączyli przedstawiciele Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność – Krystyna Kolasińska, Jan Bogdal i Marek Surała. W proteście udział wzięło ponad 90% podchorążych.
• W Lublinie na terenie Lokomotywowni PKP odbywają się I Centralne Uroczystości Święta Kolejarzy. Na wewnętrznym placu Lokomotywowni odprawiona zostaje polowa msza święta, której przewodniczy biskup lubelski Bolesław Pylak. Odsłonięty i poświęcony zostaje pomnik upamiętniający lipcowy strajk lubelskich kolejarzy w 1980. Pomnik ma postać dużego krzyża wykonanego z betonu i szyn kolejowych. Umieszczono na nim słowa modlitwy Jana Pawła II wypowiedziane na pl. Zwycięstwa w Warszawie: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze Tej Ziemi”. Pomnik zaprojektował architekt inż. J. Bortkiewicz.

25-26

• Obraduje VI Plenum KC PZPR. I sekretarz KC gen. Wojciech Jaruzelski mówi: […] Czy określenie kontrrewolucji budzi jeszcze wątpliwości? […] Czasu mamy coraz mniej, by zatrzymać bieg niebezpiecznych zdarzeń. Ale musimy i możemy to uczynić. […] Z uchwały: […] Nieustannie wzniecany jest niepokój społeczny, organizowane i kontynuowane są strajki. Stanowi to już bezpośrednie zagrożenie bytu narodu i bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. […] W uchwale zapowiedziano przedłożenie Sejmowi projektu ustawy o nadzwyczajnych pełnomocnictwach dla rządu.

ok. 26

• Z tajnych dokumentów MSW:

Katowice. Plan realizacji operacji „Jodła” wydziału III A. Tajne-spec znaczenia. W wyniku prowadzonej operacji i analizy zebranych materiałów wytypowano i opracowano do internowania w operacji kryptonim „Jodła” 234 osoby spośród ekstremalnych działaczy związkowych wywodzących się z zarządu regionu, komisji miejskich i zakładowych województwa katowickiego. […] w związku z powyższym planuje się:
[…] Wyznaczone do zatrzymania 234 osoby w czasie realizacji operacji „Jodła” – przeprowadzi 234 pracowników SB, 237 pomocników, 234 funkcjonariuszy MO i 234 samochodów służbowych i prywatnych, sprawnych, zaopatrzonych w paliwo, łomy oraz inne przedmioty niezbędne w danych warunkach. […]
[podpisano] Naczelnik Wydziału III A ppłk mgr Wł. Fabian.

27

• W związku z zapowiedzianą od 1 XII 75-procentową podwyżką cen alkoholu Lech Wałęsa oświadcza:

[…] Obecnie większość strajków jest świadomie w sposób sztuczny wymuszana. Teraz doszło do tego, że zaczynamy strajkować przeciw podwyżkom cen alkoholu. To najlepszy sposób na rozbicie Związku. Tym razem świat powie: to już koniec, jeśli strajkują o wódkę! Społeczeństwo przełknęło podwyżkę cen chleba, masła, także benzyny oraz innych produktów niezbędnych do życia. Jednak ta podwyżka jest zwykłą ordynarną prowokacją. Ma ośmieszyć nas w oczach świata. Pokazać, że jesteśmy narodem pijaków. Moment został wybrany nieprzypadkowo. Zbliżają się święta. Nie damy sobie narzucić takiej płaszczyzny konfrontacji. […] Zwracam się do wszystkich ogniw „Solidarności” o powstrzymanie się od wszelkich akcji.

27 XI - 13 XII

• W Zamościu rozpoczyna się strajk okupacyjny prowadzony przez działaczy zamojskiego Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” na tle krytyki polityki prowadzonej przez władze PRL wobec środowiska polskich rolników. W ramach protestu zajęta zostaje siedziba Wojewódzkiego Komitetu ZSL w Zamościu przy ul. Bazyliańskiej (w budynku znajduje się też lokal zamojskiego Zarządu Oddziału NSZZ „Solidarność”). Na czas strajku powołano Wojewódzki Komitet Strajkowy NSZZ RI „S”. W składzie WKS m.in. przewodniczący Henryk Harasim (nast. Michał Zając), Józef Bondyra, Henryk Kąkol i Henryk Maksymowicz. W strajku rotacyjnym brało udział jednorazowo do 200 okolicznych rolników. 13 XII rano protest przerywa interwencja ZOMO, które wyprowadza uczestników strajku z budynku i wywozi do oddalonego o 15 km lasu koło wsi Łabunie-Reforma, gdzie po „segregacji” część osób zostaje zatrzymana, a nast. internowana. Pozostali muszą wracać do swoich miejsc zamieszkania na własną rękę.

28

• Ulicami Torunia przechodzi marsz protestacyjny, w którym uczestniczy 20 tys. osób. Manifestanci domagają się dostępu do środków masowego przekazu i protestują przeciwko nadużywaniu władzy przez MO i SB.

28-29

• Odbyła się pierwsza tura II Walnego Zebranie Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Płockiego, II tura rozpoczęła się 12 XII 1981 r. Na przewodniczącego Zarządu Regionu wybrano ponownie (mimo zapowiedzi zmian w ZR oraz jego wcześniejszej deklaracji o niekandydowaniu na to stanowisko) Wojciecha Wiścickiego.

30 XI - 1 XII

• W Katowicach odbywa się I tura II Walnego Zgromadzenia Delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Przewodniczącym zebrania wybrany zostaje Jerzy Buzek. WZD popiera trwające  w całym kraju strajki studenckie i społeczny projekt ustawy o szkolnictwie wyższym, wystosowuje także apel do Sejmu PRL o nieuchwalanie ustawy o szczególnych pełnomocnictwach dla rządu, przyjmuje także uchwałę, w której sprzeciwia się akcjom represyjnym MO, SB i ZOMO wobec społeczeństwa, w tym działaczy związkowych. Osobną uchwałą delegaci poparli działalność Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO. II tura II WZD miała odbyć się najpóźniej 20 I 1982 r. Przeszkodziło w tym wprowadzenie stanu wojennego.