Hasła rzeczowe

Ogólnopolski Komitet Oporu

Ogólnopolski Komitet Oporu, konspiracyjna struktura kierownicza „S”, od 13 I 1982 funkcjonująca pod nazwą OKO, pełniąca funkcję centralnego przedstawicielstwa zawieszonego Związku. Utworzyli ją członkowie Prezydium KK: Eugeniusz Szumiejko i Andrzej Konarski, którzy 13–16 XII 1981 wchodzili w skład Krajowego KS, a po pacyfikacji strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina zdołali uniknąć aresztowania i ukrywali się.

Założyciele Komitetu – stanowiącego pierwszą instancję związkową pretendującą do kierowania działalnością „S” – dążyli do skoordynowania spontanicznego oporu przeciwko władzom. Podstawowymi celami Komitetu były: doprowadzenie do odwołania stanu wojennego, uwolnienia internowanych i aresztowanych za działalność związkową oraz podjęcie przez rząd negocjacji z pełnym składem Prezydium KK. OKO wyróżniał się podkreślaniem zasady legalizmu zarówno w odniesieniu do własnej genezy – członkami Krajowego KS i założycielami OKO byli członkowie Prezydium KK – jak i formułując postulat podjęcia przez rząd rozmów z pełnym składem Prezydium KK pod przewodnictwem Lecha Wałęsy. Oświadczenie o powołaniu OKO sygnowane było ps. (Mieszko), co wynikało z zamiaru poszerzenia składu kierowniczego o in. ukrywających się przywódców Związku.

Zmiana nazwy z Krajowego KS na OKO oraz anonimowy skład kierownictwa utrudniły – jak się okazało – funkcjonowanie Komitetu, którego autorytet podważały z jednej strony akcje organizowane przez SB, z drugiej – brak akceptacji ze strony większości pozostałych ukrywających się przywódców związkowych. 22 II 1982 ogłoszono komunikat, według którego obszar Polski został podzielony na 4 okręgi: Północny (Gdańsk) – E. Szumiejko, A. Konarski, Bogdan Borusewicz; Wschodni (Warszawa) – Zbigniew Bujak; Zachodni (Wrocław) – Władysław Frasyniuk; Południowy (Kraków) – Stanisław Handzlik. Spotkało się to ze zdecydowaną krytyką Z. Bujaka, który pocz. sprzeciwiał się koncepcji powoływania struktury kierowniczej Związku. Od formuły OKO zdystansowali się również: W. Frasyniuk, B. Borusewicz i Bohdan Lis. Na przełomie III/IV 1982 ukazał się projekt przygotowywanego w Krakowie dokumentu „Deklaracja Ogólnopolskiego Komitetu Oporu Solidarności – żądanie Nowego Porozumienia Społecznego”. Pomimo wstępnych deklaracji, że po usunięciu nazwy OKO dokument będzie firmowany zarówno przez Z. Bujaka, jak i W. Frasyniuka, ostatecznie nie doszło do porozumienia pomiędzy strukturami regionalnymi i przywódcami Komitetu.

Działacze skupieni wokół OKO zdołali zorganizować – jako pierwsi po 13 XII 1981 – łączność na terenie całego kraju, w III 1982 nawiązali kontakty z Zachodem, desygnując Jerzego Milewskiego na funkcję zagranicznego przedstawiciela Związku, nawiązali również kontakt z Lechem Wałęsą i prymasem kard. Józefem Glempem. Mimo że słabym punktem OKO był brak bazy poligraficznej, to w Gdańsku ukazywało się pismo „Solidarność Północna”.

20 IV 1982 w mieszkaniu, gdzie przebywał E. Szumiejko, dokonano rewizji, po której część dokumentacji OKO wpadła w ręce SB. E. Szumiejko uciekł przez balkon.

Za datę zaprzestania działalności OKO przyjmuje się 22 IV 1982, kiedy powołano do życia TKK „S”.

 

Wojciech Turek

Gdańsk, Region Gdańsk

Opcje strony

do góry