Hasła rzeczowe

Zaodrzańskie Zakłady Przemysłu Metalowego (ZZPM) Zastal w Zielonej Górze

Zaodrzańskie Zakłady Przemysłu Metalowego (ZZPM) Zastal w Zielonej Górze, powstały w 1945 z przekształcenia b. niemieckiej firmy Beuchelt et. Co; do 1948 funkcjonowały pn. Fabryka Wagonów i Konstrukcji Stalowych Wagmo, 1948–1950 jako Zaodrzańskie Zakłady Konstrukcji Stalowych Wagmo, od 1950 ZZPM Zastal. Produkcja gł. wagonów kolejowych dla ZSRR. Do końca l. 80. największy zakład przemysłowy w Zielonej Górze; X 1980 zatrudnionych 3300 osób.

W l. 70. w Zastalu zdarzały się tzw. przejawy niezadowolenia spowodowane złą sytuacją ekonomiczną, np. XI 1975 z powodu braku przyrzeczonego przez kierownictwo dodatku za wysługę lat; VI 1976 za odmowę udziału w wiecu potępiającym uczestników strajków i demonstracji w Radomiu i Ursusie zwolniono z pracy Bolesława Tomaszka i Zygmunta Chojnackiego, za „złośliwe wypowiedzi” Brunona Karolczyka, Zdzisława Szkuta i Janusza Szymańskiego, a z powodu negatywnego wyrażania się o polityce PRL Henryka Wiśniewskiego.

Od IX 1980 tworzono NSZZ, początkowo dominowały tendencje zachowania istniejących dotychczas struktur związkowych. 22 IX 1980 spotkanie z załogą działów głównego mechanika i energetyka, prowadzone przez Zdzisława Czechowskiego (z-ca przew.) zorganizowane przez Związek Zawodowy Metalowców: mowa m.in. o demokratyzacji starych związków zawodowych i zgłoszenie 31 postulatów wewnątrzzakładowych. Zmiana charakteru spotkania po wystąpieniu Jana Papiny z zielonogórskiego MKZ, który przyszedł do Zastalu na prośbę pracowników działu narzędziowni, a przypadkowo trafił na zebranie ZZM. W efekcie jego wyjaśnień i odpowiedzi na pytania dot. tworzenia struktur „S” zaczęły one powstawać w Zastalu. 27 IX 1980 powołanie ZKZ NSZZ „S”, w jego Prezydium: Mikołaj Szumilanko (przew.), Alicja Kosiarkiewicz (wiceprzew.), Jan Klecki (wiceprzew.), Andrzej Stróżyk (sekretarz), Władysław Pszeniczny, Mieczysław Taborski i Zdzisław Kuziomko. 31 X 1980 w „S” w zakładzie 2520 członków.

13 XII 1980 wybór KZ: przew. A. Stróżyk, wiceprzew. Stefan Zych i Bogumił Pawłowski, członek Stanisław Piotrowicz. Od X 1980 przedstawicielem KZ w MKZ Leon Mituro (od 12 XI 1980 wiceprzew. MKZ, od I WZD (13–15 VI 1981) wiceprzew. ZR w Zielonej Górze). 1981 „S” Zastalu uczestniczyła w pracach Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy oraz Komitetu Założycielskiego Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Samorządów Pracowniczych.

1980–1981 udział „S” w zakładzie w ogólnopolskich i regionalnych akcjach protestacyjnych, np. 3 X 1980 (strajk proklamowany przez KKP), I 1981 w ramach walki o realizację postulatu wolnych sobót; III 1981 w czasie kryzysu bydgoskiego, MKS przeniósł się na teren Zastalu (w jego składzie m.in. pracownicy zakładu: L. Mituro, Stanisław Piotrowicz i A. Stróżyk). X–XI 1981 w czasie konfliktu w Lubogórze „S” w zakładzie przyłączyła się do strajku powszechnego w woj. zielonogórskim, jednym z członków RKS A. Stróżyk (także uczestnik negocjacji z władzami). 29 X 1981 w zw. z przedłużającym się strajkiem do Zielonej Góry przyjechał Lech Wałęsa, który 30 X spotkał się m.in. z pracownikami zakładu. 12 XI 1981 strajk zawieszony.

13 XII 1981–1982 internowano: J. Kleckiego, L. Mituro i B. Pawłowskiego. W zakładzie prowadzono działalność podziemną: m.in. zbieranie pieniędzy na pomoc dla rodzin internowanych, kolportaż ulotek i prasy podziemnej (np. „Zielonogórski Serwis Informacyjny”, „Solidarność Lubuska”), zaangażowanie w działalność Tymczasowej Międzyzakładowej Komisji Wykonawczej „S”. 1983–1984 śledztwa Prokuratury Wojewódzkiej objęły: J. Kleckiego (30 IX 1983 śledztwo umorzono); Edwarda Antosiewicza, Bogusława Grabowskiego, Elżbietę Janicką, Pawła Kozakowskiego, Kazimierza Lindenberga, Elżbietę Marciniszko i A. Stróżyka (6 z nich tymczasowo aresztowano). V 1984 pięciu pracowników Zastalu (oraz 6 z innych zakładów pracy) oskarżonych przez Prokuraturę Wojewódzką w Zielonej Górze o sporządzanie i kolportaż podziemnych wydawnictw; 2 VIII 1984 Sąd Rejonowy umorzył sprawę na podst. ustawy o amnestii; wobec 2 działaczy z Zastalu postępowanie umorzył prokurator.

1984–1988 działalność podziemna przejawiała się gł. poprzez kolportaż ulotek i prasy podziemnej, np. VIII 1985 ukazało się pismo „Solidarność Zielonogórska” sygnowane m.in. przez „S” ZZPM Zastal. 1988 wzrost niezależnych działań związkowych i powolna odbudowa struktur „S”; VIII 1988 wydano ulotki Posłanie NSZZ „Solidarność” ZZPM „Zastal” w Zielonej Górze sygnowane przez Prezydium NSZZ „S” Zastal. 22 I 1989 zawiązał się jawny TZR w Zielonej Górze (pocz. w jego składzie nie było przedstawiciela „S” zakładu). 1989 jawne struktury „S” odbudowane i organizacja związkowa w zakładzie zrzeszała najwięcej członków „S” w woj. zielonogórskim: 1 VII 1989 – ok. 700 (na 2200 pracowników), 1 X 1989 – 886.

W V 1989 wybór przewodniczących komisji wydziałowych, którzy weszli w skład KZ, 8 i 20 VI 1989 wybór przew. i prezydium KZ: przew. Józef Czerwiński, wiceprzew. Edward Stankiewicz i Roman Szymański; członkowie: Wilhelm Hołysz, A. Stróżyk, Elżbieta Drewka-Doberstein, S. Zych, B. Pawłowski, Bolesław Turłowicz, Włodzimierz Kubiak, Henryk Radomski, Ryszard Łukasik, Bogdan Drabarek, Kazimierz Ćwierucki, Czesław Stefański i Tadeusz Korkosz; Komisja Rewizyjna: Stanisław Paszkiewicz, Józefa Lipińska, Anna Drozda, Marek Kozłowski i Bolesław Tenor; delegatem do pracy w ZR Włodzimierz Kubiak. 1989 KZ „S” należała do Miejskiej Komisji Międzyzakładowej „S” w Zielonej Górze. 9 XI 1989 przew. MKM A. Stróżyk.

29 XI 1989 Walne Zgromadzenie NSZZ „S” Zastalu w celu dokonania wyboru 4 delegatów na II WZD (z udziałem 80 proc. członków Zgromadzenia); na delegatów wybrano: Andrzeja Suchockiego, E. Drewkę-Doberstein, A. Stróżyka i Zdzisława Giemzę. 20 I 1990 II WZD, 12 II powołano Prezydium ZR, jego sekretarzem została E. Drewka-Doberstein; delegatem na II KZD „S” w Gdańsku A. Stróżyk.

Po 1989 w Zastalu spadek produkcji w zw. z załamaniem się rynku wschodniego. 1990 powołano spółkę Zastal Investment Corporation (ZIC) SA, 1992 zlikwidowano Przedsiębiorstwo Państwowe Zastal, a ZIC SA zmienił nazwę na Zastal SA.

Przemysław Zwiernik

Region Zielona Góra

Opcje strony

do góry