Encyklopedia Solidarności lipiec - 1980

1

• Początek strajków przeciwko podwyżkom cen, z żądaniami podwyżek płac oraz postulatami socjalno-bytowymi. Strajkują m.in: Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Mielec (do 5 VII), Zakłady Mechaniczne Ursus w Warszawie, Sanocka Fabryka Autobusów Autosan, Fabryka Obrabiarek Specjalizowanych Ponar w Tarnowie, Zakłady Metalurgiczne Pomet w Poznaniu, kierowcy Transbudu w Tarnobrzegu zatrudnieni przy budowie elektrowni Połaniec.

• Obraduje Biuro Polityczne KC PZPR. Tematami obrad są: możliwości zwiększenia produkcji rynkowej oraz rozwój drobnego przemysłu. Sprawa strajków nie zostaje poruszona.

2

• Strajki wybuchają w kolejnych zakładach, m.in. w Fabryce Przekładni Samochodowych Polmo w Tczewie (do 4 VII), na niektórych wydziałach Huty Warszawa, w filii Zakładów Mechanicznych Ursus w Ostrowie Wielkopolskim i Włocławku, w Centrum Naukowo-Produkcyjnym Technik Komputerowych i Pomiarów w Warszawie (do 3 VII),  Zakładach Garbarskich „Syrena” w Żyrardowieoraz w Rzeszowskim Kombinacie Budowlanym w Dąbrowie Górniczej, ponownie strajkuje (do 3 VII) warszawski Ursus – strajkujący stawiają żądania płacowe, zmiany stawek lub norm.

• KSS „KOR” wydaje Oświadczenie, w którym apeluje do robotników o prowadzenie protestów w sposób zorganizowany i odpowiedzialny, a także o zachowanie solidarności między strajkującymi załogami: […] Załogi muszą mieć świadomość, że tylko solidarne działanie może przynieść dodatnie skutki. […]

• W mieszkaniu Jacka Kuronia na warszawskim Żoliborzu zostaje uruchomiony punkt zbierania informacji o strajkach i przekazywania ich polskojęzycznym rozgłośniom na Zachodzie.

3

• Kolejne strajki: w Fabryce Lamp Kineskopowych Zelos w Piasecznie k. Warszawy, Zakładach Elektrotechniki Motoryzacyjnej „Zelmot”, w Warszawie, w Walcowni w Śremie (filia Zakładów Przemysłu Metalowego H. Cegielski w Poznaniu) w żyrardowskich Zakładach Remontu Obrabiarek Ponar-Remo, Zakładach Spirytusowych Polmos i Zakładach Garbarskich Syrena.

4

• Strajkuje Tarnowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego, ponownie strajkuje część załogi Ursusa w Warszawie.

8

• Strajk podejmują: Fabryka Samochodów Osobowych na Żeraniu (do 10 VII), Zakłady Lniarskie w Żyrardowie (do 14 VII). Zakłady Mięsne w Grudziądzu, Instal w Kaliszu, Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej w Grabowie Kościerskim.

8-25

• Strajki na Lubelszczyźnie – później określane mianem Lubelskiego Lipca – obejmują ponad 150 zakładów pracy Lublina, Świdnika i kilkunastu miast Lubelszczyzny. Nie są jednak koordynowane i nie dochodzi do powstania międzyzakładowego komitetu strajkowego. Lubelski Lipiec zaczął się strajkiem w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik (8 VII) po podwyżce cen artykułów spożywczych w zakładowych bufetach. Strajk objął całą załogę. Następnego dnia do strajkujących przyjeżdża minister przemysłu maszynowego Aleksander Kopeć i wojewoda lubelski Mieczysław Stępień. 11 VII podpisano pierwsze tego lata porozumienie między strajkującymi pracownikami a władzą. 9-punktowy dokument w imieniu Komitetu Postojowego (reprezentacja strajkującej załogi) podpisali: Zofia Bartkiewicz, Zygmunt Karwowski oraz Roman Olcha, w imieniu władz: dyrektor naczelny WSK, przewodniczący samorządu robotniczego oraz przewodniczący Rady Zakładowej. 11 VII strajk objął Fabrykę Samochodów Ciężarowych w Lublinie, największy zakład pracy regionu, gdzie 14 VII Grupa Robocza (reprezentacja strajkującej załogi) podpisała porozumienie pisemne z dyrekcją; obok dokumentu ze Świdnika, były to jedyne dwa pisemne porozumienia zawarte w czasie Lubelskiego Lipca. 16 VII rozpoczął się strajk w Lokomotywowni Pozaklasowej PKP w Lublinie; nie wydawano lokomotyw, co na cztery dni zablokowało ruch pociągów w całym węźle PKP (do strajku nie przyłączyły się jednak inne służby kolejarzy). 18 VII strajki w Lublinie przybrały charakter strajku powszechnego; strajkuje prawie 80 zakładów; strajk kierowców Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacji sparaliżował komunikację miejską; stanęło zaopatrzenie sklepów. W odpowiedzi lokalne władze wystosowują „Apel do mieszkańców Lublina” podpisany przez I sekretarza KW PZPR i przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz przewodniczącego Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, który rozplakatowano na ulicach miasta, opublikowano w lokalnej prasie oraz odczytano na antenie lokalnej rozgłośni radiowej. Biuro Polityczne KC PZPR powołuje Komisję Rządową do rozpatrzenia postulatów zgłoszonych przez zakłady pracy Lublina i województwa lubelskiego z wicepremierem Mieczysławem Jagielskim jako przewodniczącym, który 19 VII przybywa do Lublina przyczyniając się do wygaszenia lubelskich strajków; przybyły z nim wiceminister komunikacji doprowadza do zakończenia strajku w lokomotywowni. 21 VII podczas uroczystej sesji WRN i WK FJN w Lublinie I sekretarz KW PZPR potwierdza, że nie będzie rozliczeń, zaś radni WRN zobowiązują wojewodę lubelskiego do załatwienia „słusznych” wniosków i postulatów. W następnych dniach lokalne władze zebrały dla Komisji Rządowej ok. 1200 wniosków i postulatów, zgłoszonych w czasie strajków, głównie o charakterze pracowniczym, socjalnym i ekonomicznym.
• Ważniejsze strajkujące zakłady z Lublina: Fabryka Maszyn Rolniczych Agromet (9–14 VII), Fabryka Samochodów Ciężarowych (11–14 VII), Lubelskie Zakłady Naprawy Samochodów (10–14 VII), Lubelskie Fabryki Wag (12–14 VII), Lubelskie Zakłady Mięsne (12–14 VII), Lubelskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa (15–17 VII), Fabryka Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego Spomasz (15 VII), Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego Lubgal (15 VII), Lokomotywownia Pozaklasowa PKP (16–19 VII), Spółdzielnia Transportu Wiejskiego (16–21 VII), Przedsiębiorstwo Transportu Handlu Wewnętrznego (16–19 VII), Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Transbud (16–17 VII), Lubelskie Zakłady Zielarskie Herbapol (16–17 VII), Lubelskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego (17 VII), Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (18 VII), PKS Oddział Lublin (21 VII).
• Ważniejsze strajkujące zakłady z Lubelszczyzny: Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik (8–11 VII), Zakłady Azotowe Puławy (11–12 VII), Zakłady Zmechanizowanego Sprzętu Domowego Eda-Poniatowa (14–15 VII), Zakłady Garbarskie Lugar w Lubartowie (15–21 VII), WSK w Tomaszowie Lubelskim (16 VII), Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego Trawena w Trawnikach (17 VII), PTS Transbud Oddział Chełm (17 VII), PKS Puławy (18–19 VII), Zakłady Mechaniczne WZSR w Lubartowie (18–19, 21, 23 VII), PTS Transbud Oddziały Biała Podlaska, Radzyń Podlaski i Zamość (18 VII), Zakład Komunikacji Miejskiej w Chełmie (19 VII), PKS Oddział Opole Lubelskie (21 VII), Radzyńskie Przedsiębiorstwo Produkcji Urządzeń Handlowych Wuteh w Radzyniu Podlaskim (21 VII), Zakłady Przemysłu Wełnianego Biawena w Białej Podlaskiej (23 VII), Zakład Odzieżowy Spółdzielni Pracy Radzynianka w Radzyniu Podlaskim (24–25 VII).

9

• W Warszawie obraduje aktyw partyjno-gospodarczy. I sekretarz KC PZPR Edward Gierek uspokaja zebranych, określając trudności jako przejściowe i podkreślając aktualność programu sformułowanego na VIII Zjeździe PZPR w II 1980.

9-31

• Strajki obejmują cały kraj, w niektórych zakładach kilkugodzinne i tylko na poszczególnych wydziałach, w innych kilkudniowe przy poparciu całej załogi. Protestujący zgłaszali w ich trakcie liczne postulaty socjalno-bytowe (m.in. poprawa funkcjonowania stołówek zakładowych czy zaopatrzenia w odzież roboczą, zwiększenia deputatu węglowego) oraz ekonomiczne (np. zlikwidowanie rozbieżności płac), zdecydowanie rzadziej polityczne, np. dodatek rodzinny w takiej samej wysokości jak dla funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i SB (Warszawska Fabryka Pomp), pełna informacja ze strony władz w kwestiach społeczno-ekonomicznych (Zakłady Elektroniczne „Warel”). Przeważały żądania lokalne, rzadsze były postulaty ogólnokrajowe, np. podczas „przerwy w pracy” w Przedsiębiorstwie Transportowo-Sprzętowym „Transbud”, Oddziały w Chełmie i Rejowcu wśród żądań znalazło się zrównanie płac z zarobkami z Lublina i Śląska [dla] pracujących w tej samej branży, zahamowanie „wzrostu cen”, likwidacja „stref zaopatrzenia” w skali kraju.

• Strajkują m.in.: Zakłady Mięsne w Grudziądzu (9 VII), Zakłady im. Róży Luksemburg w Warszawie (9 VII), Zakłady Tkanin Technicznych w Żyrardowie (9-14 VII), Fabryka Samochodów Osobowych na Żeraniu w Warszawie (10-14 VII), Fabryka Naczyń Emaliowanych Światowid (10 VII) i wydział zbrojarni Betoniarni nr 1 w Myszkowie (10-14 VII), Zakłady Wytwórcze Urządzeń Telefonicznych w Warszawie (11 VII), Zakłady Emma-Apator w Toruniu (11 VII), Zakład Z-3 Zakładów Chemicznych w Oświęcimiu (11 VII), Zamech w Elblągu (11 VII), Wytwórnia Konfekcji Poldres i Zakłady Przemysłu Pończoszniczego Stella w Żyrardowie (11-14 VII), Poznańskie Zakłady Spirytusowe Polmos (11 VII), Wydział Odlewni Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Gorzycach k. Sandomierza (11 VII), Zakłady Elektrotechniczne Warel w Warszawie (12-14 VII), Warszawska Fabryka Pomp (14-15 VII), Elektromontaż w Łodzi (14 VII), Tarchomińskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa w Warszawie (14 VII), Spółdzielnia Transportu Wiejskiego Oddział w Mielcu (14 VII), Fabryka Obrabiarek Precyzyjnych Awia w Warszawie (15 VII), Zakłady Mięsne w Ostrołęce (15 VII), Zakłady Mięsne w Warszawie (16 VII), Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Budownictwa Transbud we Włocławku Oddział Kutno (16 VII), Huta Stalowa Wola (17-21 VII), Zakłady Graficzne RSW-Prasa w Warszawie (18 VII), Kopalnia Miedzi Polkowice (18-19 VII), Zakłady Automatyki Przemysłowej Mera-Zap w Ostrowie Wielkopolskim (18-21 VII), Kopalnie Miedzi Lubin i Rudna (19 VII), Ostrołęckie Zakłady Celulozowo-Papiernicze (19 VII), Przedsiębiorstwo Transportu Samochodowego Łączności w Warszawie (21 VII), filia ZM Ursus w Ostrowie Wielkopolskim (21 VII), włocławskie Azoty (23 VII), Fabryka W4 Zakładów Przemysłu Metalowego H. Cegielski w Poznaniu (25 VII), Fabryka Urządzeń Mechanicznych w Ostrzeszowie (23-24 VII), Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego i Wielkopolskie Zakłady Przemysłu Drzewnego Sklejka w Ostrowie Wielkopolskim (23-24 VII), Fabryka Domów w Stalowej Woli (23-26 VII), Lokomotywownia PKP w Gdyni-Grabówku (23-26 VII), Zakłady Elektrotechniki Motoryzacyjnej Polmo w Świdnicy (24 VII), Lokomotywownia PKP w Gdyni-Chyloni (24 VII), Zakład Doświadczalny Instytutu Łączności w Warszawie (24 VII), kilka fabryk Ostrowa Wielkopolskiego, m.in.: Baza Transportu Kombinatu Przemysłu Budownictwa Przemysłowego (24 VII), Zakłady Jajczarsko-Drobiarskie (24 VII), Zakłady Elementów Betonowych Prefabet (24 VII), zakłady pracy w Dusznikach i Namysłowie (24-26 VII), Fabryka Maszyn Rolniczych Archimedes we Wrocławiu (25 VII), Zakłady Mięsne w Nisku (25 VII), Zakłady Naprawcze Mechanizacji Rolnictwa w Słupsku (26 VII), Zakłady Naprawcze Mechanizacji Rolnictwa w Radomiu (26 VII), Jarocińskie Zakłady Papy Oddział w Czerwonaku (26 VII), Dolnośląskie Zakłady Elektryczne Dolmel we Wrocławiu (28-29 VII), Zakłady Metalowe Nimet w Nisku (28-29 VII), Port w Gdyni (29-30 VII), Zakłady Azotowe w Tarnowie (31 VII). Ogółem - wg niepełnych danych MSW p strajkować miało 81 tys. ze 177 zakładów pracy. W przypadku części protestów wyłonili się ich liderzy, np. w Zakładzie Komunikacji Miejskiej w Chełmie Andrzej Łukaszczuk i Wiesław Kaczmarek, w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Tadeusz Pluciński (uczestnik Czerwca 1956) i Leonard Madeyski, w Zakładach Sprzętu Oświetleniowego „Polam-Piła” Franciszek Langner.

11

• Zbiera się Biuro Polityczne KC PZPR: omawia sytuację strajkową i wskazuje na potrzebę podwyższenia płac.

17

• I sekretarz KC PZPR Edward Gierek udaje się do Chełma na Studencką Akcję Chełm-80 omijając strajkujący Lublin.

20

• Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej, Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Lubelskiej, Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Rzeszowskiej, Komitet Niezależnego Związku Zawodowego Rolników oraz redakcje chłopskich pism niezależnych: „Biuletynu Informacyjnego Zbroszy Dużej”, „Placówki”, „Rolnika Niezależnego”, „Wsi Rzeszowskiej” – wydają wspólnie Odezwę do strajkujących robotników:

Musi dojść do współgospodarzenia przez chłopów swoim terenem we wszystkich dziedzinach z wyjątkiem obronności. Inaczej wiecznie będzie nam groził powrót do czasów głodu. Jeżeli rozwiązania nie pójdą w tym kierunku, jeszcze mniej pozostanie młodzieży w rolnictwie, jeszcze mniej będzie żywności. […] Jako chłopi wyrażamy pełną solidarność z Wami – robotnikami i popieramy Wasze żądania. Na zakończenie przypomnijmy: Nie będzie mięsa w garnku i innej żywności na stołach Polaków, jeżeli dalej będzie niszczone polskie rolnictwo. Przetrwanie Przetrwanie „Przetrwanie”, pismo Komitetu Międzyzakładowego Warszawa-Śródmieście „S”, wydawane w Warszawie 11 I – 5 VII 1982. gospodarki rodzinnej to sprawa całego narodu.

22

• Po raz pierwszy w historii PRL nie odbyły się żadne poważniejsze uroczystości państwowe związane z rocznicą ogłoszenia Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.

• W Chełmie oblano farbą Pomnik Braterstwa Broni.

23

• W Warszawie odbywa się pierwsze posiedzenie Komisji Rządowej do rozpatrzenia postulatów zgłoszonych przez zakłady pracy Lublina i woj. lubelskiego pod przewodnictwem wicepremiera Mieczysława Jagielskiego; w skład komisji wchodzi kilku ministrów i wiceministrów.

24

• Pod przewodnictwem I sekretarza PZPR Edwarda Gierka obradują pierwsi sekretarze komitetów wojewódzkich i kierownicy wydziałów Komitetu Centralnego. E. Gierek określa postulaty strajkujących załóg jako ich partykularne potrzeby załóg, nieliczących się z sytuacją kraju. Jerzy Łukaszewicz (twórca tzw. propagandy sukcesu) zachęca I sekretarzy KW do czujności wobec KSS „KOR” oraz wobec dywersyjnej działalności Radia Wolna Europa.

• Kierownictwo partyjno-rządowe udaje się na letni urlop. Edward Gierek, Władysław Kruczek, Jan Szydlak i Zdzisław Kurowski wyjeżdżają na Krym. Podczas nieobecności I sekretarza pracami Biura Politycznego i Sekretariatu KC PZPR kierować mają Edward Babiuch, Stanisław Kania i Jerzy Łukaszewicz.

• Strajk podejmuje większość zakładów pracy w Ostrowie Wielkopolskim.

25

• W Lublinie przebywa wicepremier Mieczysław Jagielski, który w KW PZPR omawia tryb prac Komisji Rządowej, powołanej 18 VII przez BP KC PZPR w związku ze strajkami i postulatami zgłoszonymi w Lublinie i woj. lubelskim.

28

• W Lublinie zbiera się w KW PZPR wojewódzki sztab ds. rozpatrzenia realizacji wniosków wystosowanych przez załogi zakładów pracy strajkujących w VII w Lublinie i woj. lubelskim.

30

• Na olimpiadzie w Moskwie Władysław Kozakiewicz ustanawia rekord świata w skoku o tyczce (578 cm) i na gwizdy sowieckich kibiców odpowiada słynnym od tamtej pory „gestem Kozakiewicza”. Zdjęcie przedstawiające ten moment obiegło prasę światową, poza tzw. państwami demokracji ludowej. Ambasador sowiecki w Polsce Borys Aristow wystąpił z bezskutecznym żądaniem odebrania medalu W. Kozakiewiczowi za obrazę widowni. Władze PRL tłumaczyły tyczkarza skurczem mięśnia spowodowanym wysiłkiem.

31

• Na Krymie Edward Gierek spotkał się z Leonidem Breżniewem. Obaj zapowiadają wzrost wymiany handlowej o ok. 34% w ciągu najbliższych 5 lat. W informacji o spotkaniu zabrakło tradycyjnej formuły o całkowitej jedności poglądów we wszystkich omawianych sprawach.