Encyklopedia Solidarności wrzesień - 1984

4

• Rzecznik rządu Jerzy Urban informuje, że eksperci rządowi rozważają projekt wprowadzenia kary banicji dla osób, które […] uporczywie nie respektują naszych konstytucyjnych zasad ustrojowych. […]

6-9

• XIII Powszechny Zjazd Historyków w Poznaniu zostaje całkowicie zbojkotowany przez władzę oraz TV i centralną prasę. Nie przybyli, zasłaniając się licznymi zajęciami: przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński (z zawodu historyk), minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki Benon Miśkiewicz, prezes PAN prof. Jan Karol Kostrzewski. Nie ma nikogo z Wydziału Nauki KC PZPR ani z władz Poznania, zabrakło też wielu partyjnych historyków. Nie dopuszczono żadnych oficjalnych gości z zagranicy, w tym delegacji towarzystw historycznych z krajów „bloku socjalistycznego”. Nieobecność przedstawicieli władz wpłynęła jednak pozytywnie na atmosferę i swobodę dyskusji – największym zainteresowaniem cieszyły się sympozja o etyce nauczyciela historii w PRL, międzynarodowych aspektach Powstania Warszawskiego, elitach politycznych PRL 1945-1948 oraz o mitach i stereotypach w dziejach Polski.

13

• W kościele oo. jezuitów w Kaliszu Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność”, ogólnopolska struktura konspiracyjna utworzona 22 IV 1982, skupiająca przywódców najlepiej zorganizowanych Regionów podziemnej „S”: Bogdan Lis (Gdańsk), Zbigniew Bujak (Mazowsze), Władysław Frasyniuk (Dolny Śląsk), Władysław Hardek (Małopolska). Zobowiązano się koordynować działania zmierzające do: odwołania stanu wojennego, zwolnienia uwięzionych, przywrócenia praw obywatelskich i wznowienia działalności przez „S”. TKK oceniała, że nastąpi to w wyniku kompromisu z władzami PRL, możliwego jedynie w wyniku wywarcia presji na władze, zatem niezbędna jest samoorganizacja społeczeństwa w strukturach podziemnych, organizowanie i wspieranie różnorodnych form oporu, z wykluczeniem terroru i przemocy. Kontrowersje budziła kwestia, czy powinien to być systematyczny nacisk przez zorganizowane we własne struktury „społeczeństwo podziemne”, czy niezbędne będą akcje masowych protestów – demonstracje, strajki i decydująca konfrontacja: strajk generalny. Wynikiem uzgodnień były 2 zasadnicze deklaracje programowe: „Społeczeństwo podziemne” (VII 1982) oraz „Solidarność dziś” (I 1983), TKK wydała w okresie swego istnienia ponad 100 oświadczeń, komunikatów i odezw, w których wykładano stanowisko Związku wobec problemów społecznych, politycznych i gospodarczych, protestowano przeciw represjom i łamaniu praworządności, postulowano formy oporu społecznego. TKK wezwała do masowych demonstracji 31 VIII 1982 w 2. rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych, 10 XI 1982 po formalnym rozwiązaniu przez władze Związku – do strajku generalnego. Niewielka reakcja na ten apel przyczyniła się do obniżenia prestiżu TKK, choć do 1986 pozostała ona najważniejszą strukturą koordynującą opór społeczny oraz symbolem jedności podziemnego Związku. Co kilka tygodni, w niektórych okresach co kilkanaście, odbywały się zebrania przywódców Regionów, którzy tworzyli TKK. Dyskutowano o strategii i taktyce działania, wydawano komunikaty lub oświadczenia, drukowane nast. w prasie podziemnej. Większość dokumentów była wstępnie przygotowana przez tzw. łączników merytorycznych, czyli doradców przewodniczących poszczególnych Regionów; o ich zebraniach i istnieniu nie informowano publicznie. W tajemnicy utrzymywano miejsca spotkań (były to różne miasta). TKK dokonywała podziału pomocy finansowej napływającej z zagranicy. Próbowała określać zasady rozdziału pomocy technicznej (środki poligraficzne, powielacze, aparatura radiowa). TKK podporządkowane było utworzone w 1982 Biuro Koordynacyjne NSZZ „S” za Granicą z siedzibą w Brukseli, jego status, zasady działania, skład personalny i podejmowane inicjatywy. Kontakt z Biurem Koordynacyjnym utrzymywano za pomocą konspiracyjnych środków łączności. Przyjmowano zasadę, że wszyscy członkowie TKK występują pod swoimi nazwiskami, co miało uwiarygodniać TKK wobec społeczeństwa i ograniczyć możliwość prowokacji. Zasada ta była łamana, niektórzy przywódcy Regionów nie decydowali się na ujawnienie swych nazwisk. TKK tworzyli w różnych okresach jej działania: z Regionu Mazowsze Z. Bujak (1982-1986), Wiktor Kulerski (1986), z Regionu Gdańsk B. Lis (1982-1984), Bogdan Borusewicz (1984-1986), Lech Kaczyński (1986), Krzysztof Dowgiałło (1986-1987), z Regionu Małopolska W. Hardek (1982-1983), Stefan Jurczak (pocz. występujący pod ps., 1984-1987), z Regionu Dolny Śląsk W. Frasyniuk (1982), Piotr Bednarz (1982), Józef Pinior (1983), Marek Muszyński (1984-1987) oraz b. członek Prezydium KK Eugeniusz Szumiejko (1982-1984). Ponadto w pewnych okresach reprezentowali: Region Śląsko-Dąbrowski Tadeusz Jedynak (1983-1985), Jan Andrzej Górny (1986-1987), Region Wielkopolska Janusz Pałubicki (1982, 1986-1987) oraz występujący nie pod nazwiskiem przedstawiciele Regionów: Ziemia Łódzka – Jerzy Dłużniewski (1984-1987), Pomorze Zachodnie – Andrzej Milczanowski (1984-1987), Toruń – Antoni Stawikowski (1984-1985); od 1984 w pracach TKK uczestniczył Jacek Merkel, odpowiedzialny za łączność zagraniczną, poza tym łącznicy merytoryczni: Jerzy Buzek, Jerzy Zdrada, Jan Krzysztof Bielecki, Michał Nawrocki, Janusz Grzelak. 2-krotnie w posiedzeniach TKK brał udział Lech Wałęsa. W 1986 utworzono funkcję sekretarza TKK, którą objął L. Kaczyński (1986-1987) oraz Biuro Społeczno-Polityczne z Jarosławem Kaczyńskim na czele. TKK od chwili swego powstania była zwalczana przez władze zarówno propagandowo, jak i przy użyciu środków policyjnych; Biuro Śledcze MSW prowadziło przeciw jej członkom postępowanie z art. kodeksu karnego mówiącego o organizacji zmierzającej „do obalenia przemocą ustroju PRL”, rozesłano listy gończe. W 1984 Biuro Śledcze MSW prowadziło postępowanie przeciw TKK jako organizacji o charakterze szpiegowskim (ze względu na kontakty z zagranicą oraz otrzymywanie amerykańskiej pomocy finansowej), nast. powrócono do kwalifikacji prawnej mówiącej o dążeniu do obalenia przemocą ustroju. Większość zmian personalnych w składzie TKK następowała na skutek aresztowań. W 1986 po amnestii, która objęła działaczy struktur podziemnych, L. Wałęsa utworzył nowe, jawne kierownictwo – Tymczasową Radę „S”. TKK kontynuowała swoje działania w okresie przejściowym jako struktura konspiracyjna. 25 X 1987 na wspólnym posiedzeniu TKK i TR „S” powołano Krajowy Komitet Wykonawczy. Wraz z tą decyzją TKK zakończyła działalność. 6 V 1982 – 25 X 1984 TKK była rozpracowywana przez Wydz. I Biura Studiów MSW w ramach SOR krypt. Komisja. Wielkopolska Południowa wraz z tamtejszymi ojcami organizuje wystawę pt. „Wojna polsko – bolszewicka 1919 –1920”.

14

• Ojciec Święty Jan Paweł II na spotkaniu z Polakami w Toronto mówi:

[…] „Solidarność” jest symbolem takiego porządku, w którym człowiek znajduje się w centrum. Godność człowieka i prawa człowieka są kryterium tworzenia życia społecznego, życia narodowej wspólnoty. I dlatego odnosimy się z czcią do tego słowa, do tego symbolu, do tej rzeczywistości [...].

19

• W czasopiśmie „Tu i Teraz” ukazał się artykuł Jerzego Urbana (ps. Jan Rem) o ks. Jerzym Popiełuszce (dokładnie miesiąc przed zabójstwem kapelana „Solidarności” przez funkcjonariuszy SB):

[…] Co tam więc robi natchniony polityczny fanatyk, Savonarola antykomunizmu? Daje on świadectwo ideowej i intelektualnej degeneracji części inteligentów formacji żoliborskiej, dowodzi uwiądu tegoż Żoliborza, który przed wojną z przesadą nazywany bywał czerwonym, ale różowym był w każdym razie. Mam bardzo dokładne relacje o treści kazań księdza Jerzego Popiełuszki, które składa nadzwyczaj pilny bywalec tych imprez. Mowy tego polityka bardzo różnią się stylistyką od pokrewnych duchem pogadanek, jakie były głoszone na różnych latających uniwersytetach i pełzających kursach naukowych. Na tamte intelektualne imprezy młodzi biegali, aby usłyszeć coś przeciwnego niż na szkolnych lekcjach o Polsce i świecie współczesnym, poznać odmienne fakty, odwrotne interpretacje. Ks. Popiełuszko nie zaspokaja niczyjej ciekawości, nie zapełnia białych plam historii ani nie przeprowadza politycznych przewodów, od których mózg staje, by odwrócić się w przeciwnym niż dotychczas, antysocjalistycznym kierunku. Jednym słowem ten mówca ubrany w liturgiczne szaty nie mówi niczego, co byłoby nowe lub ciekawe dla kogokolwiek. Urok wieców, jakie urządza jest całkiem odmiennej natury. Zaspokaja on czysto emocjonalne potrzeby swoich słuchaczy i wyznawców politycznych. W kościele księdza Popiełuszki urządzane są seanse nienawiści. […]

20

• Rozpoczyna się, zorganizowany po raz pierwszy od 1980 roku Festiwal Filmów Fabularnych w Gdańsku. Zostały zatrzymane takie filmy jak: Przypadek Krzysztofa Kieślowskiego, Matka Królów Janusza Zaorskiego, Przesłuchanie Ryszarda Bugajskiego, Wierna rzeka Tadeusza Chmielewskiego. Niektórzy reżyserzy sami wycofali swoje filmy, m.in. Tadeusz Konwicki Dolinę Issy, Władysław Has Nieciekawą historię, Stanisław Różewicz Pensję pani Latter, Janusz Majewski Słoną różę i Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny. Największym zainteresowaniem cieszyła się impreza spoza oficjalnego programu – spotkanie Andrzeja Wajdy z gdańszczanami i uczestnikami Festiwalu w kościele oo. Dominikanów. Uczestniczący w konkursie film A. Wajdy Danton otrzymał Nagrodę Dziennikarzy i Grand Prix Festiwalu.

30

• W Częstochowie spotykają się uczestnicy II Pielgrzymki Duszpasterstwa Ludzi Pracy. Przybyli przedstawiciele „Solidarności” ze wszystkich zakątków Polski, m.in.: członkowie TKK NSZZ „Solidarność”, Lech Wałęsa, Henryk Wujec, Zbigniew Romaszewski, Andrzej Rozpłochowski, Jan Rulewski, Marian Jurczyk, Seweryn Jaworski, Andrzej Gwiazda, Grzegorz Palka, Andrzej Słowik, Jerzy Kropiwnicki. Ze względu na religijny charakter uroczystości przywódcy ludzi pracy nie zabierają głosu. Podczas mszy św. i drogi krzyżowej modlono się do Matki Bożej w intencji Ojczyzny, aby pomogła Ona zwyciężyć w walce o uczynienie Polski krajem suwerennym, samorządnym i praworządnym. Mszę św. koncelebruje 40 księży (w tym księża: Jerzy Popiełuszko, Henryk Jankowski, Mieczysław Nowak). Uczestniczą delegacje zakładów pracy, m.in. z Huty im. Lenina, WSK Świdnik, stoczniowców z Gdańska, Gdyni i Szczecina, górników z Gliwic, z Warszawy – pracowników Huty Warszawa, FSO, Polkoloru i Zakładów Mechanicznych Ursus.