Ruszar Józef Maria
Józef Maria Ruszar, ur. 2 III 1951 w Pruszkowie. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wydz. Polonistyki (1977 absolutorium, 2001 magister), doktorat (2014), habilitacja (2020).
1972–1977 student filologii polskiej na UJ. Od 1972 uczestnik Dominikańskiego Duszpasterstwa Akademickiego Beczka w Krakowie, współorganizator kółek samokształceniowych dla uczniów i studentów. 1976–1977 nauczyciel jęz. polskiego. 1976–1978 student filozofii na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie. Od jesieni 1976 współpracownik KOR/KSS KOR, współorganizator akcji zbierania podpisów w obronie robotników Radomia i Ursusa oraz pieniędzy na pomoc; pod koniec 1976 zaangażowany w obronę zawieszonego w prawach studenta Bronisława Wildsteina. W V 1977 (po śmierci Stanisława Pyjasa) współorganizator bojkotu juwenaliów (tzw. Czarne Juwenalia) i wspólnego protestu środowiska krakowskiej opozycji studenckiej i KOR, uczestnik demonstracji; współzałożyciel SKS w Krakowie, rzecznik. W trakcie rewizji skonfiskowano mu nieukończoną pracę magisterską. Jesień 1977 – III 1978 współzałożyciel przy klasztorze ss. Norbertanek Akademickiego Klubu Dyskusyjnego Norbertanki dla młodej inteligencji (niezależne humanistyczne kursy naukowe) jako próby kształtowania samodzielnych elit katolickich zakończonego III 1978 wskutek nacisków Urzędu ds. Wyznań. W 1978 powołany do Szkoły Oficerów Rezerwy w Ośrodku Szkolenia Wojsk Lądowych im. Rodziny Nalazków w Elblągu, następnie z powodów politycznych zdegradowany do stopnia szeregowca i karnie przeniesiony do odbycia zasadniczej służby wojskowej w 36. Łużyckim Pułku Zmechanizowanym (JW. 3126) w Trzebiatowie. 1978–1979 współpracownik „Spotkań. Niezależnego pisma młodych katolików”. Od 1979 aktywny w KIK w Warszawie, członek zwyczajny KIK, pracownik.
Od IX 1980 w „S”; X 1980 – III 1981 pełnomocnik ds. szkolenia związkowego w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie; od II 1981 pracownik działu informacji związkowej w „Tygodniku Solidarność”.
13 XII 1981 internowany, osadzony w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Załężu k. Rzeszowa i Uhercach, 4 XII 1982 zwolniony. 1982–1983 pracownik redakcji miesięcznika „Więź”, w X 1983 w RFN jako stypendysta Katholische Akademische Ausländer Dienst w Bonn.
Od 1984 na emigracji w RFN pracownik RWE w Monachium jako freelancer, nast. w USA: 1985–1987 korespondent Sekcji Polskiej – RWE, 1987–1993 producent radiowy w RWE w Nowym Jorku; w 1989 członek Nowojorskiego Komitetu Wyborczego Solidarności, 1989–1990 założyciel i przewodniczący Help Poland Now! Committe in New York, 1990–1992 współzałożyciel i wolontariusz Board of Directors Polish National Fund w Nowym Jorku, 1993–1995 właściciel firmy marketingowej i organizacji imprez kulturalnych Trans-Atlantyk Entertainment, Inc., New York, USA, 1994–1995 dziennikarz polonijnego radia „Nasze Radio”. Od XII 1995 w Polsce. I–IX 1996 dziennikarz w gazecie „Super-Express” i szkoleniowiec stażystów; I 1996 – XII 2000 szef ds. promocji i informacji Festiwalu Kraków 2000 oraz redaktor gazety festiwalowej „Maszkaron”; 2001–2007 szef PR w Presspublica Sp. z o.o. (zatrudniony jako firma JMR Transatlantyk), odpowiedzialny za dodatki kulturalne „Rzeczpospolitej”; 2007–2010 dyr. Departamentu Komunikacji Społecznej, a nast. dyr. Departamentu Edukacji i Wydawnictw NBP w Warszawie. Pomysłodawca i dyr. Warszawskiego Festiwalu Poezji im. Zbigniewa Herberta: I edycja w V i X 2004. 2010 – X 2014 bez zatrudnienia; 2014–2023 wykładowca Akademii Ignatianum / Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie; 2019–2024 dyrektor Instytutu Literatury w Krakowie (a także redaktor kwartalnika „Nowy Napis”). Od 2015 na emeryturze. Od 2014 kierownik grantu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (w Instytucie Myśli Józefa Tischnera).
Autor publikacji m.in. Stróż brata swego. Zasada odpowiedzialności w liryce Zbigniewa Herberta (2004), Wytarty profil rzymskich monet. Ekonomia jako temat literacki w twórczości Zbigniewa Herberta (2016), wspomnień z wojska Czerwone pająki. Dziennik żołnierza LWP (opracowanie i redakcja Kamil Dworaczek i Jacek Jędrysiak, 2017), Mane, tekel, fares. Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza (2019), Zapasy ze światem Zbigniewa Herberta. Esej o życiu pisarzy w czasach pierwszych sekretarzy (2020), Na ziemi w niebie. Szkice o ziemskiej i niebieskiej ojczyźnie Jana Polkowskiego (2022), Prawda i piękno. Szkice o filozofii i ekfrazach w twórczości Zbigniewa Herberta (2024).
Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2007), Krzyżem Wolności i Solidarności (2019) oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2025).
16 VII 1980 – 1 II 1990 rozpracowywany przez Wydz. II/V Dep. IV/ Wydz. XIV Dep. I MSW w ramach SOR krypt. Port.