Hasła rzeczowe

Ośrodek Odosobnienia w Grodkowie

Ośrodek Odosobnienia w Grodkowie, funkcjonował 24 XII 1981 – 14 XII 1982 w znajdującym się w Grodkowie Oddziale Zewnętrznym Zakładzie Karnym w Brzegu. 90% osadzonych pochodziło z Wrocławia, poza tym przetrzymywano internowanych m.in. z Opola, Jeleniej Góry, Nysy, Legnicy, Gorzowa Wielkopolskiego, Bogatyni, Oleśnicy, Kluczborka, Kędzierzyna-Koźla, Brzegu, Głuchołazów, Prudnika i Kalisza. Jednocześnie w ośrodku przebywało od 20 do 120 internowanych; łącznie w ośrodku przetrzymywano 431 osób.

Funkcję komendanta pełnili kolejno: mjr Henryk Czaplicki (24 XII 1981 – 25 I 1982), por. Zenon Michalak (25 I – 14 XII 1982). Ośrodek obsługiwany był przez ok. 30 funkcjonariuszy Służby Więziennej, pielęgniarkę oraz, w niepełnym wymiarze godz. felczera medycyny, lekarza internistę i stomatologa. W ośrodku przebywało kilkunastu więźniów kryminalnych, wykonujących prace gospodarczo-porządkowe.

Internowani korzystali z własnej odzieży i obuwia. Mieli prawo do jednej, a nast. dwóch kąpieli tygodniowo. Umieszczeni zostali na 2 kondygnacjach pawilonu mieszkalnego. Na każdej z nich znajdowała się niewielka świetlica z telewizorem i reglamentowaną prasą. Cele od 2. do 8-osobowych, zazwyczaj przepełnione; okna zakratowane. W poł. IV 1982 doprowadzono do cel ciepłą wodę. 2–3 razy w mies. przeszukaniwano wszystkie cele. Internowanym przysługiwało jedno widzenie w mies.

Pocz. cele były na stałe zamknięte, a spacerów nie było. W II 1982 cele otwierano na 4 godz. dziennie i wprowadzono godzinny spacer dla osobnych grup internowanych; od III 1982 spacery 90 minutowe, cele otwarte do południa lub od południa (na zmianę); od V 1982 spacery 3- godzinne; od VII 1982 cele zamykano tylko na noc; od VIII cele otwarte całą dobę, spacery w godz. 8–16. W wyjątkowych sytuacjach cele czasowo zamykane na całą dobę.

W ośrodku rozwinęła się nielegalna poligrafia, z wykorzystaniem przemycanych materiałów; wydawano przepisywaną ręcznie gazetkę „Klawisz Grodkowski”; produkowano okolicznościowe koperty, znaczki, krzyżyki, pieczątki i in.

Do najczęstszych form oporu należało: niszczenie zamków w celach zainicjowane przez Jerzego Popioła z Jeleniej Góry, wywieszanie flag w oknach, śpiewy, odmawianie uczestnictwa w porannych apelach i składania ubrań w kostkę.

Do większych demonstracji oporu dochodziło gł. przy okazji ważniejszych rocznic i wydarzeń (np. 3 V czy 31 VIII). 31 XII 1981 komendant ośrodka w reakcji na głośne śpiewy w oknach podjął decyzję o całkowitym zamknięciu cel i nie dopuścił do spacerów oraz do widzeń z czekającymi pod bramą ośrodka rodzinami. W odpowiedzi ok. 100 internowanych wyrażając swoje niezadowolenie, uderzało blaszanymi miskami w drzwi cel. Komendant zdecydował się wezwać oddział ZOMO, który miał zastraszyć internowanych; Piotra Bielawskiego, Wiktora Grotowicza, Krzysztofa Grzelczyka, Sławomira Najnigiera, Antoniego Roszaka i Marka Tumidajewicza uznano za prowodyrów buntu i przewieziono na kilka dni do ZK w Brzegu. 3 VIII 1982 komendant ośrodka wezwał ZOMO, kiedy internowani przywiezieni transportem z Ośrodka Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu odmówili wejścia do budynku ośrodka w Grodkowie z powodu jego przepełnienia. 31 VIII 1982 internowani wywiesili przez okna cel biało-czerwone flagi dla uczczenia 2. rocznicy podpisania porozumień sierpniowych, a nast. uniemożliwili funkcjonariuszom ich usunięcie; doszło do przepychanek pomiędzy internowanymi a uzbrojonymi w kaski, tarcze i pałki funkcjonariuszami Służby Więziennej. Internowani kilkukrotnie podejmowali zbiorowe głodówki; 29 I – 3 II 1982 w głodówce przeciw zamykaniu cel wzięło udział 89 internowanych; 1 III 1982 do protestu przeciwko stanowi wojennemu przystąpiło 49 internowanych (ostatni z nich przerwał głodówkę 8 III 1982); kolejne zbiorowe głodówki prowadzono w IV 1982 i w VI 1982. Prowadzono także głodówki indywidualne, podejmowane również z powodów osobistych.

Bieżącą opiekę duszpasterską nad internowanymi sprawowali księża Księża dla władzy groźni. Duchowni współpracujący z opozycją (1976–1989) Publikacja składa się z 23 artykułów opisujących różne aspekty współpracy duchowieństwa z opozycją. z grodkowskiej parafii: Stanisław Matuszewski, Augustyn Konarek, Jacek Grosiński i Bronisław Lewandowski, a także ks. Umiński Jan, ks. Jan Umiński, ks., ur. 25 VII 1930 w Rypinie, zm. 20 VI 1990 w Sulejowie k. Piotrkowa Trybunalskiego. Absolwent Wyższego Seminarium Duchownego w Łodzi, święcenia kapłańskie (1955). Józef Sztynok z Nysy. W każdy piątek odprawiana była msza, a w czwartki internowani mogli korzystać z sakramentu pokuty. W ośrodku odbyły się 2 śluby. Związki małżeńskie zawarli K. Grzelczyk i Piotr Załuski.

Ośrodek wizytowali m.in.: abp Henryk Gulbinowicz, bp Wincenty Urban, bp Adam Dyczkowski, o. Ludwik Wiśniewski, Maja Komorowska, ks. Andrzej Dziełak, o. Klemens Śliwiński, Zofia Pruszyńska, Ryszard Antonowicz, Przemysław Burchard, Romuald Obłąk, Barbara Koczyńska, Elżbieta Popławska-Dobijewska, Zygmunt Lewandowski, Bernard Mozek i Maria Sąsiadek, a także przedstawiciele Zarządu Głównego i Zarządu Wojewódzkiego PCK oraz przedstawiciele organizacji międzynarodowych, m.in. MCK z Genewy oraz Association-Eutraide Internatopuale de Paris (reprezentowany przez Gerarda Serge-Clemensa i Dominique’a Royera). Osoby i instytucje odwiedzające ośrodek interweniowały, często skutecznie, w sprawach dot. przede wszystkim warunków bytowych oraz osób z problemami zdrowotnymi.

Grzegorz Kowal

Region Śląsk Opolski, Grodków

Opcje strony

do góry